Өзара байланысты позициялардың жалпы тәуекелін есептеу: ортақ экспозиция және стресс-тест

Бір-бірімен байланысты бірнеше позицияның жалпы тәуекелін қалай есептеуге болады? Әуелі әр позицияны қазіргі бағадан жоспарланған шығу бағасына дейін ұстағанда қанша жоғалтуыңыз мүмкін екенін қосыңыз. Содан кейін нарықтар қатар құлдырап, позицияны жабу кешіккен жағдайды бөлек тексеріңіз. Екі түрлі монета ұстау тәуекелдің екі тәуелсіз көзі бар дегенді білдірмейді.

Бұл материал жеке мәміледегі стоп-лоссты түсінетін, бірақ бірнеше позицияны бірге бағалауды үйренгісі келетін оқырманға арналған. Нәтижесінде сізде портфель тәуекелінің кестесі, жаңа позицияға қалған лимит және көлемді қысқарту тәртібі болады. Есеп спотқа немесе мөлшері өзгермейтін, бір валютада есептелетін сызықтық позицияларға арналған. Кері фьючерстер, опциондар және күрделі маржа модельдері бөлек есепті қажет етеді.

Үш көрсеткішті ажыратыңыз

Ашық позицияларды бағалағанда бастапқы нүкте ретінде қазіргі баға мен шоттың ағымдағы меншікті қаражатын алыңыз. Бұрынғы шығын шот құнында ескерілген: оны қалған тәуекел бюджетінен қайта шегермеңіз. Мәмілені толық талдау үшін кіру бағасынан есептелетін пайда мен шығынды бөлек жүргізіңіз.

1-қадам. Барлық позицияны бір уақыт мезетіне келтіріңіз

Шоттың меншікті қаражатын E, есептеу валютасын және бағалау уақытын белгілеңіз. Әр позиция үшін активті, спот не фьючерс екенін, лонг/шорт бағытын, мөлшерін, ағымдағы бағасын, шығу бағасын және алдағы комиссия мен ұстау шығындарын жазыңыз. Бір актив екі шотта тұрса да, оның баға тәуекелін бірге қараңыз. Бірақ бір шоттағы кепіл басқа шоттағы маржаны автоматты түрде толықтыра алмайды.

Мақаладағы сома USD-мен берілген. Күнделікті бюджетіңіз теңгемен болса, бағалау сәтіндегі айырбастау бағамын бөлек тіркеңіз; USD, USDT және KZT-ні бір өлшем ретінде қоспаңыз. Мұнда USD/KZT бағамы болжанбайды. Стейблкоин бағасының ауытқуы мен кепіл құнының төмендеуі бөлек сценарий болуы керек.

Мөлшері тұрақты лонг үшін жоспарланған қосымша шығын:

Lᵢ = max[0, qᵢ × (Pᵢ − Sᵢ)] + Cᵢ

Шорт үшін: max[0, qᵢ × (Sᵢ − Pᵢ)] + Cᵢ. Мұндағы q — базалық актив бірлігімен берілген мөлшер; контракт санын алдымен контракт көбейткіші арқылы осы мөлшерге айналдырыңыз. P — қазіргі баға, S — жоспарланған шығу бағасы. Шығу шартының әлі жарамды екенін тексеріңіз: баға триггерден өтіп кетсе немесе ордер жарамсыз болса, ықтимал орындалу бағасын қайта бағалаңыз. Формула нөл көрсеткені тәуекел жоқ дегенді білдірмейді. C құрамына алдағы жабу комиссиясы, қолайсыз сырғуға резерв және ұстау шығыны кіреді. Егер S сырғу ескерілген орындалу бағасы болса, сол сырғуды C-ге екінші рет қоспаңыз. Белгісіз болашақ кіріспен лимитті үлкейтпеңіз; төленіп қойған комиссияны қайта есептемеңіз.

Алдымен жеке позиция мөлшері мен стоп арақашықтығын анықтау қажет болса, позиция көлемін стоп-лосс арқылы есептеу нұсқаулығын пайдаланыңыз.

2-қадам. Ортақ тәуекелге қарай топтастырыңыз

Үш сұрақ қойыңыз: позициялар бір бағытта ма; бір нарықтық факторға немесе бір кепіл активіне тәуелді ме; жабу үшін бір платформа мен бір өтімділік көзіне сүйене ме? BTC лонгы мен ETH лонгын бастапқыда «криптонарықтың бірге құлдырауы» тобына жатқызуға болады. Монета атауы өзгергені үшін толық тәуекел лимитін қайта бермеңіз.

Топтың жоспарлы шығыны Lтоп = ΣLᵢ. Шот деңгейінде де әр позицияны бір рет қосып, жиынтық соманы E-ге бөліңіз. Бір позиция бірнеше тәуекел тексеруіне қатыса алады, бірақ шоттың жалпы сомасында екі рет саналмайды.

Бұл — шығуға арналған сақтық бюджеті, құбылмалылық моделі емес. «Жиынтық шығын × корреляция» формуласымен ең жоғары шығынды анықтау дұрыс емес. Стоптар әр уақытта іске қосылады деп сенуге де болмайды. Корреляция нөлге жақын болса да, екі позиция бір күнде шығынға ұшырауы мүмкін.

Нақты дерек: екі актив бір күнде қатар арзандаған

Бұл графикті редакция ашық тарихи бағалардан есептеп жасады; онда шот деректері де, ойдан шығарылған бағалар да жоқ. Көлденең осьте BTC, тік осьте ETH күндік табыстылығы көрсетілген. Әр нүкте — UTC бойынша бір ортақ күн; қызыл нүкте — 7 қаңтар. Дерек Coinbase Exchange биржасының BTC-USD және ETH-USD спот нарықтарынан алынған, мерзімсіз фьючерстің орындалу есебі емес.

2024 жылғы 31 желтоқсаннан 2025 жылғы 31 қаңтарға дейінгі 32 күннің жабылу бағасынан күндік табыстылық = бүгінгі жабылу бағасы ÷ кешегі жабылу бағасы − 1 формуласы арқылы 31 жұп есептелді. Пирсон корреляциясы:

r = Σ[(x − x̄)(y − ȳ)] ÷ √{Σ(x − x̄)² × Σ(y − ȳ)²}

Мұндағы x̄ және ȳ — екі күндік табыстылық қатарының орташа мәндері.

Нәтиже — 0,7486608434, жуықтап 0,749. Бұл тек осы нарықтардағы, осы кезеңдегі күндік сызықтық байланыс. Ол «бірге төмендеу ықтималдығы 74,9%» деген сөз емес және тұрақты хедж коэффициентін бермейді. Баға деңгейлерін емес, бірдей уақыт аралығындағы табыстылықты салыстырыңыз. Күндер сәйкес келмесе не дерек жетіспесе, алдымен түзетіңіз; жетіспейтін бағаны нөлмен алмастырмаңыз.

Толық есеп: екі позицияға үшіншісін қосуға бола ма?

Төмендегі есеп — қағаз жүзіндегі тәуекел бюджеті жаттығуы. Шоттағы 10 000 USD, позиция сомалары, шығуға дейінгі пайыздар, шығын резервтері мен лимит — ашық көрсетілген жаттығу шарттары. Олар нақты шот, жасалған мәміле немесе ұсынылатын үлес емес. Тарихи бағалар ғана жоғарыдағы ашық дереккөзден алынған.

Меншікті қаражатқа шаққандағы жоспарлы шығын: 190 ÷ 10 000 = 1,9%. Жаттығуда осы топқа алдын ала 200 USD лимит берсек, қалған орын 200 − 190 = 10 USD ғана. Тағы 60 USD тәуекелді қажет ететін жаңа позиция басқа монета болғаны үшін тексеруден өтпейді.

Жаңа позиция үшін шотта қалған лимит пен оған қатысты барлық топтарда қалған лимиттің ең кішісін алыңыз. Біреуі жетпесе, позицияны қоспаңыз немесе бүкіл жоспарды қайта құрыңыз. Лимит әлі анықталмаса, әуелі өзіңіз көтере алатын ақшалай соманы белгілеңіз; ордерге орын ашу үшін шекті кейін ұлғайтпаңыз. Жеке мәміленің тәуекел мен ықтимал пайда қатынасы тартымды болуы шоттық лимитті алмастырмайды.

3-қадам. Нақты ортақ құлдырауды қайта есептеңіз

2025 жылғы 6–7 қаңтардағы UTC күндерінің жабылу бағалары:

Осы нақты өзгерістерді жаттығудағы сомаларға қолданайық. Бастапқыда BTC лонгының номиналы 4 000 USD, ETH лонгы 3 000 USD болсын; актив мөлшері өзгермейді және осы аралықта позициялар жабылмайды:

Бағалық шығын = 4 000 × 5,218479% + 3 000 × 8,361934% ≈ 459,60 USD

20 USD резервті сақтасақ, жиынтық 479,60 USD немесе меншікті қаражаттың 4,80%-ы болады. Бұл — тарихи сценарийді берілген көлемге қолдану, біреудің нақты саудасын сипаттау емес. Бұл есеп стоп-лосс міндетті түрде орындалмай қалады дегенді білдірмейді; ол позицияны жабу кешіккен жағдайда шығынның қалай ұлғаюы мүмкін екенін тексереді. Күндік жабылу бағасы күн ішіндегі ең нашар қозғалысты көрсетпейді, сондықтан 479,60 USD-ді ең жоғары ықтимал шығын деп қабылдамаңыз.

Бұдан кейін өзіңіз белгілеген қатаңырақ сценарийді қосыңыз: екі позицияға да қолайсыз қозғалыс, сырғу резервінің өсуі және кепіл активінің арзандауы. Өз мөлшерлеріңізді стресс-жорамал деп белгілеңіз; оларды болған оқиға немесе болжам ретінде ұсынбаңыз. Сценарийлердің кез келгені өзіңіз қабылдай алатын шектен асса, жоспарланған экспозицияны қысқартыңыз немесе жаңа позициядан бас тартыңыз. Левереджді ұлғайту сол мөлшердегі активтің баға шығынын азайтпайды.

4-қадам. Лимит асқанда көлемді қалай қайта қарау керек?

Әуелі қосылмаған жаңа позицияны тоқтатып, содан кейін ашық позицияларды бағалаңыз. Бірге шығынға ұшырауы ықтимал, жабу құны жоғары немесе шығу шарты түсініксіз позицияларды бірінші қайта тексеріңіз. Қайсысын қысқарту керегі сіздің лимитіңіз бен нақты өтімділікке байланысты; бәріне ортақ кезек жоқ.

Жаттығуда екі позицияның номиналын жартылай азайтып, шығуға дейінгі пайыздарды сақтасақ, бағалық шығын 85 USD болады. Бастапқы 20 USD резервті өзгертпесек, жоспарлы шығын 105 USD. Тарихи сценарийдегі бағалық шығын шамамен 229,80 USD, резервпен 249,80 USD болады. Комиссия мен орындау шығыны мөлшерге дәл пропорционал төмендемеуі мүмкін, сондықтан барлық шығынды автоматты түрде екіге бөлмеңіз. Босаған лимитті нақты қалған көлем, жабу шығыны және жаңарған шот құны бойынша қайта есептеңіз.

Лимитке қайта-қайта тірелсеңіз, ескі шығынды жаңа позициямен қайтаруға тырыспай, алдын ала жазылған құлдыраудан кейін көлемді азайту және сауданы тоқтату тәртібін қолданыңыз.

Жиі жіберілетін қателер және түзету жолы

Қолдану шегі және аяқтау тізімі

Кесте баға тәуекелі мен шығу бюджетін реттеуге көмектеседі. Платформа ақауы, бұғаттау, кепілге қолданылатын дисконт, ликвидация, стейблкоин бағасының ауытқуы және өтімділіктің күрт жоғалуы бір корреляция коэффициентіне сыймайды. Хедждің бір жағын жабу мүмкін болмаса, қорғау істен шығуы ықтимал. Мысалдағы үлестер қауіпсіздік кепілі немесе жеке инвестициялық кеңес емес.

• Барлық позиция мен шот құны бір уақытқа және бір валютаға келтірілген.
• Номинал, маржа, жоспарлы шығын және стресс-шығын ажыратылған.
• Әр позиция жалпы есепте бір рет саналған, тиісті топтарда нақты лимит бар.
• Төленген комиссия мен бағаға кірген сырғу қайта қосылмаған.
• Жаңа позиция топтық та, шоттық та қалған лимитке сыяды.
• Ортақ құлдырау, жабудың кешігуі және хедждің істен шығуы тексерілген.
• Лимит асса, қысқарту не тоқтату ережесі бар; есеп нақты қалған көлеммен жаңартылады.
• Тарихи баға, жаттығу бюджеті және стресс-жорамал бір-бірінен ажыратылған.

Дереккөздер және қайта тексеру

Бағалар 2026 жылғы 14 қыркүйекте тексерілді. Екі қатар да 86400 секундтық күндік шамдардан тұрады. Сұрау аралығы 2024-12-31T00:00:00+00:00 мен 2025-02-01T00:00:00+00:00; 1 ақпан және одан кейінгі деректер есепке алынбады. Қалған 32 үздіксіз күннің жабылу бағасынан 31 табыстылық есептелді. Бір сауда алаңының үлгісі бүкіл нарықты сипаттамайды.

• BTC-USD бастапқы күндік деректері және ETH-USD бастапқы күндік деректері: баға, табыстылық және графиктің тікелей дереккөзі.
• Coinbase Exchange күндік деректерінің сипаттамасы: уақыт пен жабылу бағасы өрістері. Ресми құжат тарихи дерек толық болмауы мүмкін екенін ескертеді, сондықтан күндердің үздіксіздігі тексерілді.
• Investor.gov: активтерді бөлу және әртараптандыру: тәуекелді бөлудің жалпы қағидалары; осы мақаладағы криптопозициялар есебін редакция бөлек орындады.