Тәуекел және сауда жоспары
Позицияға бөліп кіру және бөліп шығу жоспары: үлестер, баға деңгейлері және тәуекелді тексеру
Бөліп кіру жалпы тәуекелді азайтпайды, тек орташа баға мен орындалу ықтималдығын өзгертеді. Бөлік кестесі, орташа өлшенген баға және биржа шектеулері арқылы әр бөліктің көлемін есептеңіз.
Позицияға бөліп кіруді әдетте «орташа бағаны түсіру», бөліп шығуды «пайданы уақытында алу» деп түсіндіреді. Бұл екі сөйлем де ең маңызды нәрсені айтпайды: әр бөлікте қанша көлем беріледі, ордер қай бағаға қойылады және бөлік орындалмай қалса не істейсің. Бұл мақалада бөліп сауда жасау жоспары нақты сандарға — жалпы тәуекел бюджетіне, орташа өлшенген бағаға, әр бөліктің көлеміне және шығу үлестеріне — бөлінеді, содан кейін толық есеппен басынан аяғына дейін өтеміз.
Мақала лимиттік ордер беруді білетін, бірақ қосымша сатып алу мен позицияны азайтуды сол сәттегі көңіл-күймен шешетін оқырманға арналған. Оқып болғанда бір мәміле үшін толық бөлік кестесін жаза аласың, бөліктердің бір бөлігі ғана орындалғандағы нақты тәуекелді есептей аласың және бөліп шығу нені ұтқызып, нені ұтылтатынын түсінесің. Қамтыған аясы: спот және сызықтық мерзімсіз фьючерстегі қолмен бөліп орындау; торлы (grid) және автоматты жинақтау стратегиялары бұл мақалаға кірмейді.
Бөліп кіру жалпы тәуекелді өзгертпейді
Ең алдымен бір нәрсені нақтылап алайық: бөліп кірудің өзі тәуекелді басқару емес. Тәуекелді «жалпы көлем × стоп арақашықтығы» анықтайды, қанша рет сатып алғаның емес. Үш рет 5 бірліктен алсаң да, бір рет 15 бірлік алсаң да, стоп арақашықтығы сол күйінде қалса, тәуекел бірдей.
Бөліп кіру шын мәнінде үш нәрсені өзгертеді:
- Орташа өлшенген баға: бөліктердің бағасы неғұрлым алшақ болса, орташа баға бірінші бөліктен соғұрлым қашық болады, стоп арақашықтығы да сонымен бірге өзгереді.
- Орындалу ықтималдығы: ордер неғұрлым алыс тұрса, тек алдыңғы бөліктер ғана орындалып, нақты позиция жоспардан кіші болу қаупі соғұрлым жоғары.
- Орындау шығыны: бірнеше ордерге бөлу сырғуға әсер етеді, бірақ комиссия мөлшерлемесі мәміле сомасынан алынады — ордер саны көбейгеннен мөлшерлеме қымбаттамайды.
Сондықтан жұмысқа кіріспес бұрын үш санды бекітіп алу керек: бір мәміленің тәуекел бюджеті (мысалы шоттың 1%), жарамсыздық бағасы (бұзылса, болжамың қате болғанын мойындайтын баға) және жалпы көлем шегі (барлық бөлік орындалғандағы ең үлкен позиция). Осы үш сан жазылмайынша бөлік кестесінің мәні жоқ. Позиция көлемі мен стоп арақашықтығын байланыстыру жолын позиция көлемін стоп арақашықтығынан қалай есептеу керек деген мақаладан қараңыз.
Алдымен тереңдікті өлшеңіз: қай жұпта бөліп кірудің мәні бар
Бөліп кірудің бірінші себебі ретінде әдетте «сырғудан қашу» айтылады. Бұл дұрыс па, жоқ па — сенің көлемің ордерлер кітабына қатысты қаншалықты үлкен екеніне байланысты, ал оны тікелей өлшеуге болады.
Аккаунтқа кірмей ашылатын ашық спот сауда беті, ағылшын тіліндегі интерфейс, 2026 жылдың 22 қыркүйегінде түсірілген. Сол жақта әр деңгейдегі баға, көлем және жинақталған сома көрінеді; жоғарғы оң жақтағы 0,01 — баға топтастыру қадамы, оны үлкейтсең белгілі бір баға аралығында қанша көлем тұрғанын тезірек көресің. Скриншотта ешқандай аккаунт деректері жоқ.
Төмендегі сандар сол күні (2026 жылғы 22 қыркүйек, UTC 04:48) ашық нарық деректерінің соңғы нүктесінен алынған ордерлер кітабының суреті: «ең жақсы бағадан ±0,1% аралығында қанша сома тұрғаны» және «50 000 USDT-лық нарықтық сатып алу ордерінің орташа баға сырғуы».
| Жұп | Сатып алу жағы ±0,1% сомасы | Сату жағы ±0,1% сомасы | 50 мың USDT нарықтық сатып алудағы сырғу |
|---|---|---|---|
| BTCUSDT | шамамен 5,10 млн USDT | шамамен 7,51 млн USDT | шамамен 0,00 б.п. |
| ETHUSDT | шамамен 2,55 млн USDT | шамамен 1,44 млн USDT | шамамен 0,00 б.п. |
| SOLUSDT | шамамен 279 000 USDT | шамамен 1,13 млн USDT | шамамен 0,95 б.п. |
| ARBUSDT | шамамен 29 000 USDT | шамамен 31 000 USDT | шамамен 9,6 б.п. |
| JASMYUSDT | шамамен 1 020 USDT | шамамен 2 940 USDT | шамамен 521 б.п. |
1 базистік пункт (б.п.) = 0,01%. Қорытынды тікелей: ірі жұптарда елу мың доллар көлеміндегі ордер сырғуды іс жүзінде тудырмайды, сондықтан ондағы бөліп кірудің себебі өтімділік емес, бағаға қатысты болжамыңның өзі белгісіз болуы; ал ордерлер кітабында небәрі төрт таңбалы доллар сомасы тұрған ұсақ жұпта дәл сондай нарықтық ордер орташа бағаны 5%-дан астам көтереді — міне, сол жерде бөліп кіру (тіпті тек лимиттік ордер қолдану) нағыз шығын мәселесіне айналады.
Оны өзің өлшеу үшін аккаунт та, API кілті де қажет емес: ашық тереңдік нүктесін оқисың — https://data-api.binance.vision/api/v3/depth?symbol=SOLUSDT&limit=1000 — қайтқан bids/asks деңгейлерін жоспарлаған сомаң жиналғанша қосасың, соңғы деңгейдің бағасы сенің күтілетін орындалу шегің болады. symbol мәнін ауыстырып кез келген жұпты өлшеуге болады. Ордерлер кітабының бағандарын оқу тәртібі ордерлер кітабын қалай оқу керек деген мақалада берілген.
Ордерлер кітабы өзгеріп отырады: жоғарыдағы сандар — бір сәттің суреті, тұрақты сипаттама емес. Есте сақтау керегі — өлшеу әдісі және шамалар арасындағы айырма, кестедегі нақты сандар емес.
Бөліп кірудің үш құрылымы
| Құрылым | Үлес мысалы | Орташа баға қайда түседі | Қашан қолайлы |
|---|---|---|---|
| Тең үлес | 33% / 33% / 34% | Аралықтың дәл ортасы | Кіру аралығында айрықша қалауың жоқ, тек бір бағаға тәуелділікті азайтқың келеді |
| Алды ауыр | 40% / 35% / 25% | Бірінші бөлікке жақын | Негізгі дәлел қазірдің өзінде жинақталған, кейінгі бөліктер «баға жақсарса, тағы аламын» деген мағынада |
| Арты ауыр | 20% / 30% / 50% | Соңғы бөлікке жақын | Маңызды деңгейдің расталуын күтесің, алдыңғы бөліктер сынама ғана |
Арты ауыр құрылымның орташа бағасы ең әдемі көрінеді, бірақ онда тұзақ бар: ең ауыр бөлік орындалмай қалса, нақты позицияң жоспардың бестен бірі ғана болады — толық психологиялық шығынға шыдап, іс жүзінде позициясыз қаласың. Керісінше, алды ауыр құрылымда баға бірден кетіп қалса да, позицияның кемі 40%-ы нарықта болады.
Толық есеп: 10 000 USDT шот, бір мәмілеге 1% тәуекел
Төмендегі бағалардың бәрі — есептеу тәртібін көрсету үшін алынған шартты мәндер, ешқандай активке берілген болжам емес. Мысал үшін SOLUSDT жұбы, есеп айырысу бірлігі — USDT.
0-қадам: үш санды бекіту. Шот 10 000 USDT, бір мәміленің тәуекел бюджеті 1% = 100 USDT, жарамсыздық бағасы (стоп) 108,00. Комиссия жеңілдіксіз 0,1% (ондық түрде 0,001) деп алынады, екі жақта бір реттен.
1-қадам: алдымен бөлік кестесі, содан кейін орташа өлшенген баға. Алды ауыр құрылым 40% / 35% / 25%, үш ордер бағасы: 116,50 / 114,00 / 111,50.
Орташа өлшенген баға = 0,40×116,50 + 0,35×114,00 + 0,25×111,50 = 114,375
2-қадам: орташа баға арқылы жалпы көлемді табу. Әр бірлік орташа бағадан стопқа дейін баға айырмасын жоғалтады, оған кіру мен шығудағы екі комиссия қосылады:
- Баға айырмасы: 114,375 − 108,00 = 6,375
- Комиссия бөлігі: 114,375×0,001 + 108,00×0,001 = 0,2224
- Бір бірліктегі жалпы шығын = 6,5974
Жалпы көлем Q = 100 ÷ 6,5974 = 15,157 SOL
3-қадам: биржа шектеулерін қолданып дөңгелектеу. SOLUSDT жұбының ашық сауда ережелері (exchangeInfo) қазір былай: ең кіші баға қадамы 0,01, ең кіші көлем қадамы 0,001, бір ордердің ең аз сомасы 5 USDT. Көлемді әрқашан кемітіп дөңгелектеу керек — бюджеттен асқанша, аз болғаны жақсы.
| Бөлік | Үлес | Ордер бағасы | Көлем (SOL) | Сома (USDT) |
|---|---|---|---|---|
| 1-бөлік | 40% | 116,50 | 6,060 | 705,99 |
| 2-бөлік | 35% | 114,00 | 5,300 | 604,20 |
| 3-бөлік | 25% | 111,50 | 3,780 | 421,47 |
| Барлығы | — | орташа 114,38 | 15,140 | 1 731,66 |
Дөңгелектеуден кейінгі жалпы көлем 15,14 SOL. Тәуекелді қайта тексерейік: 15,14 × 6,5974 = 99,9 USDT — 100 USDT бюджетінің ішінде.
Ең аз сома шектеуі қанша бөлікке бөлуге болатынын да анықтайды: 1 731,66 USDT ÷ 5 USDT = 346 бөлік техникалық тұрғыдан заңды, бірақ бұл — шек, мақсат емес. Нағыз шектеу: әр бөлік үшін «неге дәл осы бағаға қойылды» дегенді түсіндіре алуың.
4-қадам: бөліктер толық орындалмаған жағдайды есептеу. Дәл осы қадам жиі өткізіп жіберіледі, ал бөліп кірудегі ең үлкен тәуекел осында.
- Тек 1-бөлік орындалды: позиция 6,06 SOL, құны 116,50, стоп 108,00. Нақты тәуекел = 6,06×8,50 + 6,06×(0,1165 + 0,108) = 52,9 USDT (шоттың 0,53%-ы). Тәуекел екі есе азайды, бірақ мақсатты баға өзгермесе, ықтимал пайда да сонша азаяды — тәуекел мен сыйақы қатынасы өзгерген жоқ.
- Алғашқы 2 бөлік орындалды: позиция 11,36 SOL, орташа баға 115,334, нақты тәуекел = 85,9 USDT.
- Үш бөлік те орындалды: 99,9 USDT — бастапқы жоспар бойынша.
Басқаша айтқанда, ішінара орындалу «аз пайда табу» емес, мәміленің өзі автоматты түрде кішірейгені. Егер жоспарың «қанша бөлік орындалса да, тәуекел 100 USDT болуы керек» деп талап етсе, онда бөліп кірмеу керек — бір рет кіру керек. Кішірейген позицияның сыйақы құрылымы әлі де жарамды ма екенін тәуекел мен сыйақы қатынасын есептеу арқылы қайта тексеріңіз.
Бөліп шығу: әр саты әртүрлі нәрсені ұтқызады
Бөліп шығу — «қайта түсіп кетеді ғой деп аздап сатып қою» емес. Әр саты нақты мақсатқа сай келуі керек.
Аккаунтқа кірмеген күйдегі ашық фьючерс ордер панелі, ағылшын тіліндегі интерфейс, 2026 жылғы 22 қыркүйекте түсірілген. Бөліп шығудың әр сатысы — жеке ордер: тұрақты баға үшін Limit, шарт бойынша іске қосылатыны үшін Conditional қолданылады. Кірмеген күйде баға мен көлем өрістері толтырылады, бірақ тіркелу немесе кіру батырмасы ғана көрсетіледі; экранда аккаунт туралы ешқандай ақпарат жоқ.
Жоғарыдағы позицияны жалғастырайық (15,14 SOL, орташа баға 114,38, стоп 108,00, 1R = 100 USDT) және екі мақсатты баға қояйық: 121,00 және 127,50.
| Саты | Үлес | Баға | Көлем | Таза нәтиже | Бұл саты нені ұтқызады |
|---|---|---|---|---|---|
| 1-саты | 30% | 121,00 | 4,54 | +29,0 USDT | Тәуекелдің шамамен үштен бірін қайтарады және қалған позицияның стопын залалсыздық бағасына жылжытуға мүмкіндік береді |
| 2-саты | 40% | 127,50 | 6,06 | +78,1 USDT | Негізгі пайданы бекітеді, мәміле түпкілікті оң нәтижеге шығады |
| Қалдық | 30% | белгісіз | 4,54 | нарыққа байланысты | Өсу жалғасса үлес алу мүмкіндігі; шығу ілесуші стопқа қалдырылады |
Алғашқы екі сатыда алынған нәтиже — 107,1 USDT = 1,07R. 1-саты орындалған соң стопты залалсыздық бағасына жылжытамыз; ол екі жақтағы комиссияны бағаға айналдырып есептеледі: 114,375×(1 + 0,001) ÷ (1 − 0,001) = 114,60. Осы сәттен бастап ең нашар жағдайда қалған позиция шамамен нөлдік нәтижемен жабылады, ал мәміле тұтастай 1R-дан жоғары күйде қалады.
Оның бағасын да ашық айту керек: егер баға 127,50-ге дейін тура көтерілсе, 15,14 SOL-дың бәрін сол жерде бір рет жапқанда 195,2 USDT = 1,95R болар еді. Бөліп шығу 1,07R және төмен қарай тәуекелі жоқ қалдық позиция береді — яғни «өсу кезінде шамамен екі есе аз пайда» деген нәрсені «мәміленің кемінде оң аяқталу ықтималдығын едәуір арттыру» дегенге айырбастайсың. Бұл — таңдау, оңтайландыру емес; дұрыс сұрақ: стратегияң жеңіс пайызымен бе, әлде сирек үлкен қозғалыстармен бе пайда табады?
Спотта мақсатты баға мен стоптың біреуі ғана іске қосылуын қаласаң, OCO ордерін қолдануға болады; егжей-тегжейі OCO ордерін қалай береді деген мақалада.
Ең жиі кездесетін бес қате
- Орындалмаған бөліктерді орташа бағаға қосу. Тек 1-бөлік орындалғанда үш бөліктің орташа бағасы 114,38 бойынша тәуекел есептесең, стоп арақашықтығын кем бағалайсың да, нақты шығын күткеннен үлкен болады. Кез келген сәттегі орташа баға тек орындалған мәмілелерден алынуы керек.
- Ішінара жапқаннан кейін стоптың көлемін түзетпеу. 30%-ын сатқаннан кейін стоп-ордер бастапқы көлеммен тұрса, спотта ол баланс жетпейтіндіктен орындалмайды, ал фьючерсте керісінше бағытта позиция ашып жіберуі мүмкін.
- Мақсатты ордерлердің балансты бос ұстамауы. Спотта сату ордері тиісті монета көлемін бұғаттайды: бір монета бір мезгілде екі бағада тұра алмайды. Сатылап шыққың келсе, ордерлерді бөліп беру керек, бір позицияны екі рет пайдалану мүмкін емес.
- Түскен сайын шексіз қосып алу. Бөліп кірудің шарты — кесте алдын ала жазылған, жалпы көлем шегі бекітілген. Баға жарамсыздық деңгейінен төмен түскен соң тағы қосу — бөліп кіру емес, аты өзгерген орташалау; тәуекел бюджеті ол сәтте жарамсыз болған.
- Тым ұсақ бөлу. Он шақты бөлікке бөлу комиссияны азайтпайды (мөлшерлеме мәміле сомасынан алынады), тек қайсысы орындалғанын және орташа баға қанша екенін қадағалауды қиындатады. Қолмен саудада үш-төрт бөлік әдетте жеткілікті.
Ордер бермес бұрынғы тексеру тізімі
- Тәуекел бюджеті, жарамсыздық бағасы және жалпы көлем шегі — үшеуі де жазылды
- Бөлік үлестері мен әр бөліктің бағасы кесте түрінде, әрқайсысының себебі айтылады
- Көлемдер ең кіші қадамға кемітіп дөңгелектенді, әр бөліктің сомасы ең аз шектен жоғары
- «Тек 1-бөлік орындалды» және «алғашқы 2 бөлік орындалды» жағдайларындағы нақты тәуекел есептелді
- Шығу сатыларының үлесі, бағасы және көлемі жазылды, қосындысы позиция көлеміне тең
- 1-саты орындалған соң стоп қай бағаға жылжитыны нақты есептелді
- Ішінара жапқаннан кейін стоп көлемін түзету қадамы тексерілді
- Жоспарланған көлем осы жұпта елеулі сырғу тудырмайтыны ашық тереңдік деректерімен расталды
Жиі қойылатын сұрақтар
Бөліп кіру әрқашан бір рет кіруден жақсы ма? Әрқашан емес. Бөліп кіру «жалғыз орындалу бағасы дәл ең нашар деңгей болып шығу» ықтималдығын азайтады, бірақ оның орнына позицияның бір бөлігі ғана ашылып қалуы мүмкін. Сигналың нақты расталған бұзылу болса, төменірек бағаны күткен бөліктер мүлде орындалмай қалуы ықтимал.
3-бөлік орындалмай тұр, бағаның соңынан қуып кіру керек пе? Қуып кіру — бастапқы кестеден бас тарту деген сөз. Орнықты жол: мәміленің көлемі осы позиция екенін мойындап, нақты орташа баға бойынша стоп пен мақсатты қайта есептеу, немесе орындалмаған ордерді алып тастап, тәуекел бюджетін келесі мәмілеге қалдыру.
Бөліп шығудың үлестерінде дайын жауап бар ма? Жоқ. Үлестерді стратегияның сипаты анықтайды: жеңіс пайызы жоғары, орташа пайдасы шағын стратегияда пайданы ертерек әрі көбірек бекіткен жөн; ал сирек болатын үлкен қозғалыстардан табыс табатын стратегияда қалдық позицияны молырақ қалдыру керек, әйтпесе өз табыс көзіңді жүйелі түрде қиып тастайсың. Алдымен сауда журналыңнан нақты нәтиже таралымын есептеп, содан кейін үлесті шешіңіз.